Taalblog

Taalverarming

Harriet Duurvoort tweette gisteravond “Gisteren hief ik mijn account op”. Als oplettende lezeres verwacht je dan een vervolg als “maar toen crashte Twitter en kon ik het niet opheffen” of “maar terwijl ik daarmee bezig was, bedacht ik me”. Maar nee, ze heeft het opgeheven. Even was ik in de war, toen ik in gedachten de tweet vertaalde naar “Gisteren heb ik mijn account opgeheven” begreep ik wat ze bedoelde.

In dezelfde tweet zegt ze “dit is één van de redenen dat ik demonstreerde”. Weer ben ik op het verkeerde been gezet: ze bedoelt “dit is één van de redenen dat ik gedemonstreerd heb”.

Onze taal is rijk. We hebben heel veel mogelijkheden om dingen te zeggen, en hoe meer we kunnen zeggen, hoe beter we communiceren. Een rijke taal onderscheidt ons van chimpansees en Neanderthalers. Daarom vind ik het erg jammer dat gaandeweg onze taal verarmt. Waar we 50 jaar geleden de voltooid tegenwoordige tijd en de onvoltooid verleden tijd hadden om op subtiel verschillende wijze iets te zeggen over wat we hadden meegemaakt, hebben we nu nog maar één manier: de onvoltooid verleden tijd. Als de schrijver schrijft “ik schreef een boek” kunnen we niet anticiperen op “maar ik kreeg een schrijversblokkade” of “en het ligt nu in de winkel”. Onze hersenen moeten even on hold en kunnen zich niet voorbereiden op het vervolg van de zin. Luisteren wordt daardoor inspannender, begrip van het gesprokene wordt belemmerd.

Ik ben wat betreft dit onderwerp een roepende in de woestijn. De meeste mensen zijn zoveel jonger dan ik dat ze helemaal het verschil tussen onvoltooid verleden tijd en voltooid tegenwoordige tijd niet kennen. Niet geleerd op school, niet geleerd van hun ouders. Niemand begrijpt tegenwoordig nog dat de taal met het verdwijnen van taalconstructies is verarmt. Straks zijn we qua taal afgedaald tot het niveau van de chimpansee, maar ook dan zal dat tot niemand doordringen.

Ik begrijp overigens goed waarom Duurvoort geraakt was. Twitter heeft alle niveaus van beschaving verloren. Ik had iets getweet over de demonstratie op de dam en over de coronamaatregelen, en de riolen van Twitter begonnen te spuiten. Ik had iets getweet over burgemeester Halsema, en kreeg daarna een lawine van scheld-tweets. Geen inhoud, alleen lage aantijgingen. Meestal vol taal- en spelfouten. Duurvoort moet zich niet teveel aantrekken van wat Twitter zegt. Twitter is tegenwoordig een verzameling van trollen en bots en nitwits en domme mensen. Duurvoort moet blijven tweeten, om daar een beetje tegenwicht tegen te geven.