Aapjes van Pieter Puijpe

IMG_0297_450

Pieter Puijpe was beeldhouwer in Apeldoorn. Hij was daarnaast tekenleraar aan het gymnasium. Puijpe is o.a. bekend van het borstbeeld van Willem I op het Raadhuisplein en van de plaquettes op de Naald. Puijpe gaf tekenles, en wie weet ook beeldhouwles, aan koningin Wilhelmina.

GL02ah
Willem I (vanderkrogt.net)

Mijn grootvader, die schilder was, was bevriend met Puijpe. Toen het borstbeeld van Willem I moest worden onthuld, was het niet klaar, de bronsgieter had het nog niet af. Puijpe had nog wel een gipsen kopie, en hij vroeg mijn opa om die brons te schilderen zodat ze die konden gebruiken bij de opening. Een hachelijke zaak: het moest niet gaan regenen en niemand moest tegen het beeld stoten. Het kwam goed: een paar dagen later hebben ze stiekem het beeld verwisseld voor het echte, dat er nu al zo lang staat.

Toen mijn grootouders zich verloofden, ik denk in 1921, ze zijn getrouwd in 1922, kregen ze van Puijpe een gipsen beeldje van drie aapjes. Opa schilderde dat creme, alsof het van steen was. Het beeldje stond in de woonkamer, het is onderdeel van mijn herinnering aan mijn grootouders. Later schilderde opa het bronskleurig, omdat het tenslotte bedoeld was als mal voor een bronzen beeldje. Zo stond het na het overlijden van mijn opa bij mijn ouders in de kamer. We praatten er wel ‘s over om het beeldje alsnog in brons te laten gieten, maar toen mijn ouders nog leefden is dat er nooit van gekomen. Nu wel. Nadat we het er diverse malen over hadden gehad belde mijn zus Hetty een paar weken geleden op om te zeggen dat ze het beeldje naar de bronsgieterij had gebracht. IMG_0299_450Bronsgieter Bert Slierings in Haarlem heeft van het beeldje vier bronzen gemaakt. Ze zijn erg mooi geworden, het is goed dat er nog ambachtelijke bronsgieters zijn die zoiets kunnen. Ze zijn wel anders dan het origineel: glimmend nieuw brons in plaats van 100 jaar oud gips. Het origineel is er ook nog, zij het enigszins beschadigd door het maken van de vorm. De beeldjes hebben een wat complexere vorm, je kunt niet een eenvoudig mal met twee helften maken. Slierings merkte op dat Puijpe wel een vakman was: hij wees op allerlei details, zoals de handjes van de aapjes die precies even groot zijn, en dat ene oortje tussen de aapjes dat er helemaal in detail toch maar was.

Bronzen beelden worden meestal voorzien van een patiné om ze te beschermen en een kleur te geven. Maar Slierings zei “ik zat er daarnet zo naar te kijken, en ik vind ze zoals ze zijn eigenlijk wel heel mooi”. Zelf had ik ook al het idee om ze niet een laagje te geven. Ze hebben nu de kleur van een gloednieuwe cent, en met een paar jaar hebben ze de kleur van een oude cent, de kleur die je normaal associeert met brons. Vroeger verkleurden bronzen beelden in de buitenlucht niet zo heel gauw, maar met de huidige vervuilde en verzuurde atmosfeer gaat het heel snel. Wat wel jammer is dat het beeldje meer messing blijkt dan brons. Meer zink dus dan tin. Niet goed uitgelegd aan de gieter, blijkbaar.

Hier wordt uitgelegd hoe bronsgieten werkt. De aapjes zijn gegoten in een mal van gips en gravel.

IMG_0131_350Ik heb nog een werk van Puijpe: een gipsen replica van een Assyrisch relief “Stervende Leeuwin”. Dat hadden mijn grootouders van Puijpe gekregen toen ze trouwden in 1922. Opa schilderde het brons – het origineel was steen – en het hing in de gang, ook dat is een herinnering die voor mij onlosmakelijk verbonden is met het oude huis van mijn grootouders. Later hing het bij mijn ouders, nu hangt het hier bij mij aan de muur. Het is erg kwetsbaar, het heeft kleine beschadigingen door verhuizingen, en ik durf het eigenlijk niet meer te verhuizen. Nu ik daarnet het mooie brons zag, ben ik gaan twijfelen of ook dat relief in brons gegoten moet worden. Zeker nu ik weet dat het gipsen origineel min of meer behouden blijft, en als het iets beschadigt, nu ja, gerestaureerd moet het toch al. Ik vind het wel een gewetensvraag: ga je van een 100 jaar oud gipsen relief alsnog een brons maken? Als het origineel van steen was? En je weet dat je de geelbronzen kleur die het nu heeft niet terugkrijgt? Maar als het de enige manier is om het te behouden voor de toekomst?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s